Οσφυαλγία: Τι είναι ο πόνος στη μέση και πώς αντιμετωπίζεται;

Η οσφυαλγία, ή πιο απλά ο πόνος στη μέση, αποτελεί ένα από τα συχνότερα μυοσκελετικά προβλήματα παγκοσμίως. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία και να επηρεάσει την εργασία, την άσκηση αλλά και απλές δραστηριότητες της καθημερινότητας.

Παρότι ο πόνος στη μέση συχνά δημιουργεί ανησυχία, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν σχετίζεται με κάποια σοβαρή βλάβη της σπονδυλικής στήλης.

Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, ο τρόπος με τον οποίο κατανοούμε και αντιμετωπίζουμε την οσφυαλγία έχει αλλάξει σημαντικά.

Η σύγχρονη αντιμετώπιση δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά στη σπονδυλική στήλη ή σε ένα εύρημα μιας μαγνητικής τομογραφίας. Εξετάζει συνολικά τον άνθρωπο, τη λειτουργικότητά του, τη φυσική του κατάσταση, τις καθημερινές του δραστηριότητες, αλλά και παράγοντες όπως ο ύπνος, το άγχος, οι πεποιθήσεις και ο φόβος απέναντι στην κίνηση.

Τι είναι η οσφυαλγία;

Με τον όρο οσφυαλγία (Low Back Pain) περιγράφουμε τον πόνο που εντοπίζεται στο κάτω μέρος της πλάτης, στην περιοχή της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης.

Ο πόνος μπορεί να περιορίζεται στη μέση ή σε ορισμένες περιπτώσεις να επεκτείνεται προς τον γλουτό ή το κάτω άκρο.

Ανάλογα με τη διάρκειά της, η οσφυαλγία μπορεί να χαρακτηριστεί ως:

• Οξεία οσφυαλγία: όταν τα συμπτώματα έχουν μικρή διάρκεια.
• Υποξεία οσφυαλγία: όταν επιμένουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
• Χρόνια οσφυαλγία: όταν ο πόνος επιμένει για περισσότερο από 3 μήνες.

Το σημαντικότερο είναι ότι η οσφυαλγία δεν αποτελεί από μόνη της συγκεκριμένη διάγνωση.

Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων χαρακτηρίζεται ως μη ειδική οσφυαλγία (non-specific low back pain), καθώς δεν μπορεί να εντοπιστεί μία συγκεκριμένη ανατομική δομή ως μοναδική αιτία του πόνου.

Ποιες είναι οι αιτίες της οσφυαλγίας;

Μία από τις συχνότερες ερωτήσεις είναι:

«Γιατί πονάει η μέση μου;»

Για πολλά χρόνια επικρατούσε η αντίληψη ότι ο πόνος στη μέση προκαλείται κυρίως από κάποια «βλάβη» στη σπονδυλική στήλη.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι τα πράγματα είναι περισσότερο σύνθετα.

Η εμφάνιση ή η επιμονή της οσφυαλγίας μπορεί να επηρεάζεται από έναν συνδυασμό παραγόντων, όπως:

• Απότομη ή ασυνήθιστη σωματική επιβάρυνση
• Αλλαγές στις απαιτήσεις της εργασίας ή της άσκησης
• Μειωμένη φυσική δραστηριότητα
• Προηγούμενα επεισόδια πόνου στη μέση
• Φυσική κατάσταση και ικανότητα διαχείρισης φορτίου
• Διαταραχές ύπνου
• Αυξημένο άγχος ή ψυχολογική επιβάρυνση
• Φόβος απέναντι στην κίνηση
• Αρνητικές πεποιθήσεις σχετικά με τον πόνο
• Κοινωνικοί και επαγγελματικοί παράγοντες

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόνος είναι ψυχολογικός.

Ο πόνος είναι πραγματικός. Η εμπειρία του όμως δεν καθορίζεται αποκλειστικά από την κατάσταση των ιστών, αλλά μπορεί να επηρεάζεται από την αλληλεπίδραση βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων.

Για αυτόν τον λόγο η σύγχρονη αντιμετώπιση της οσφυαλγίας βασίζεται σε μία περισσότερο βιοψυχοκοινωνική και εξατομικευμένη προσέγγιση.

Οσφυαλγία και μαγνητική τομογραφία: Χρειάζεται πάντα MRI;

Όχι.

Ένα από τα συχνότερα λάθη στην αντιμετώπιση του πόνου στη μέση είναι η προσπάθεια να εξηγηθεί κάθε σύμπτωμα αποκλειστικά μέσα από μία μαγνητική τομογραφία.

Μία MRI μπορεί να εμφανίσει:

• Εκφυλιστικές αλλοιώσεις
• Προβολές μεσοσπονδύλιων δίσκων
• Κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου
• Αρθριτικές αλλοιώσεις
• Μείωση του ύψους των μεσοσπονδύλιων δίσκων

Τέτοια ευρήματα όμως μπορούν να εμφανιστούν και σε ανθρώπους που δεν έχουν πόνο στη μέση.

Επομένως, η μαγνητική τομογραφία δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα.

Το αποτέλεσμα πρέπει να συσχετίζεται με το ιστορικό, τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση.

Για αυτό και στις περισσότερες περιπτώσεις μη ειδικής οσφυαλγίας δεν απαιτείται άμεσα απεικονιστικός έλεγχος, εφόσον από την κλινική αξιολόγηση δεν προκύπτουν στοιχεία που απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση.

Πότε ο πόνος στη μέση χρειάζεται μεγαλύτερη διερεύνηση;

Η πλειονότητα των περιστατικών οσφυαλγίας δεν σχετίζεται με σοβαρή παθολογία.

Ωστόσο, η σωστή κλινική αξιολόγηση είναι σημαντική ώστε να εντοπιστούν περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να απαιτείται περαιτέρω ιατρικός έλεγχος.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχουν συμπτώματα ή στοιχεία από το ιστορικό που δημιουργούν υποψία σοβαρότερης κατάστασης, όπως σημαντικό ή προοδευτικό νευρολογικό έλλειμμα, σοβαρός τραυματισμός ή ενδείξεις πιθανής συστηματικής νόσου.

Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι απαραίτητη η κατάλληλη ιατρική διερεύνηση.

Οσφυαλγία: Ποια είναι η σύγχρονη θεραπεία;

Δεν υπάρχει μία θεραπεία για την οσφυαλγία που να είναι ιδανική για όλους.

Η σύγχρονη αντιμετώπιση του πόνου στη μέση βασίζεται περισσότερο σε μία εξατομικευμένη και ενεργητική προσέγγιση, στην οποία ο ασθενής συμμετέχει ενεργά στην αποκατάστασή του.

1. Εκπαίδευση και κατανόηση του πόνου

Ένα από τα πρώτα βήματα είναι να κατανοήσει ο ασθενής τι συμβαίνει.

Ο άνθρωπος με οσφυαλγία χρειάζεται να γνωρίζει ότι:

• Ο πόνος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει σοβαρή βλάβη.
• Η σπονδυλική στήλη είναι μία ισχυρή και προσαρμοστική δομή.
• Η κίνηση στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ασφαλής.
• Η παρατεταμένη ακινησία συνήθως δεν αποτελεί λύση.
• Η σταδιακή επιστροφή στις δραστηριότητες αποτελεί σημαντικό μέρος της αποκατάστασης.

Η σωστή ενημέρωση μπορεί να μειώσει τον φόβο και να βοηθήσει τον ασθενή να αποκτήσει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη απέναντι στην κίνηση.

2. Κίνηση και παραμονή στη δραστηριότητα

Στο παρελθόν ένας άνθρωπος που είχε έντονο πόνο στη μέση συχνά άκουγε:

«Ξάπλωσε και μην κάνεις τίποτα μέχρι να περάσει».

Σήμερα γνωρίζουμε ότι η παρατεταμένη ακινησία δεν αποτελεί τη λύση για τις περισσότερες περιπτώσεις οσφυαλγίας.

Αντίθετα, ενθαρρύνεται η διατήρηση όσο το δυνατόν περισσότερης φυσιολογικής δραστηριότητας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε τον πόνο.

Μπορεί προσωρινά να χρειαστεί να τροποποιήσουμε την ένταση της άσκησης, τα φορτία που σηκώνουμε ή συγκεκριμένες δραστηριότητες που αυξάνουν σημαντικά τα συμπτώματα.

Ο στόχος όμως είναι η σταδιακή επιστροφή στην κίνηση και όχι η μακροχρόνια αποφυγή της.

3. Θεραπευτική άσκηση για την οσφυαλγία

Η θεραπευτική άσκηση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία που διαθέτουμε, ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση της χρόνιας οσφυαλγίας.

Ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα μπορεί να περιλαμβάνει:

• Ασκήσεις ενδυνάμωσης
• Ασκήσεις αντοχής του κορμού
• Αερόβια άσκηση
• Ασκήσεις κινητικότητας
• Ασκήσεις ελέγχου της κίνησης
• Σταδιακή έκθεση σε κινήσεις που προκαλούν φόβο
• Ασκήσεις προσαρμοσμένες στις απαιτήσεις της εργασίας ή του αθλητισμού

Δεν υπάρχει μία «καλύτερη άσκηση για την οσφυαλγία» που να λειτουργεί σε όλους.

Η επιλογή των ασκήσεων πρέπει να προσαρμόζεται στον άνθρωπο, στις δυνατότητές του, στους στόχους του και στις δραστηριότητες στις οποίες θέλει να επιστρέψει.

Το σημαντικότερο είναι η συνέπεια, η σταδιακή επιβάρυνση και η ενεργή συμμετοχή στην αποκατάσταση.

4. Φυσικοθεραπεία για οσφυαλγία

Η φυσικοθεραπεία στην οσφυαλγία δεν θα πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στην προσωρινή ανακούφιση του πόνου.

Ο φυσικοθεραπευτής αξιολογεί μεταξύ άλλων:

• Την κίνηση και τη λειτουργικότητα
• Τις δραστηριότητες που προκαλούν ή επιδεινώνουν τα συμπτώματα
• Τη φυσική ικανότητα και την ανοχή στο φορτίο
• Τις απαιτήσεις της εργασίας ή του αθλητισμού
• Τον φόβο ή την αποφυγή συγκεκριμένων κινήσεων
• Τους στόχους του ασθενή

Με βάση την αξιολόγηση σχεδιάζεται ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα αποκατάστασης με στόχο όχι μόνο τη μείωση των συμπτωμάτων αλλά και την επιστροφή στη λειτουργικότητα και στις δραστηριότητες της καθημερινότητας.

5. Manual Therapy για τον πόνο στη μέση

Τεχνικές Manual Therapy, όπως κινητοποιήσεις ή χειρισμοί της σπονδυλικής στήλης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ορισμένους ασθενείς για τη βραχυπρόθεσμη βελτίωση του πόνου ή της κινητικότητας.

Ωστόσο, δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως τεχνικές που «διορθώνουν» ή «βάζουν στη θέση της» τη σπονδυλική στήλη.

Μπορούν να αποτελέσουν ένα συμπληρωματικό εργαλείο όταν βοηθούν τον ασθενή να κινηθεί ευκολότερα και να συμμετάσχει σε ένα ενεργητικό πρόγραμμα αποκατάστασης.

6. Διαχείριση του φόβου για την κίνηση

Ένας άνθρωπος που έχει βιώσει επαναλαμβανόμενα επεισόδια οσφυαλγίας μπορεί σταδιακά να αρχίσει να φοβάται συγκεκριμένες κινήσεις.

Για παράδειγμα:

«Δεν πρέπει να σκύβω».

«Η μέση μου είναι αδύναμη».

«Αν σηκώσω βάρος θα κάνω ζημιά».

«Έχω κήλη, άρα δεν μπορώ να γυμναστώ».

Οι πεποιθήσεις αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε αποφυγή της κίνησης και σταδιακή μείωση της φυσικής ικανότητας.

Ένας από τους στόχους της σύγχρονης αποκατάστασης είναι να βοηθήσει τον άνθρωπο να αποκτήσει ξανά εμπιστοσύνη στο σώμα του και να επιστρέψει προοδευτικά στις κινήσεις που χρειάζεται στην καθημερινότητά του.

Ποια είναι η καλύτερη στάση για τον πόνο στη μέση;

Δεν υπάρχει μία μοναδική «σωστή στάση σώματος» που προστατεύει όλους τους ανθρώπους από την οσφυαλγία.

Το ανθρώπινο σώμα είναι σχεδιασμένο να κινείται και να χρησιμοποιεί πολλές διαφορετικές στάσεις.

Το να καθόμαστε ή να σκύβουμε με έναν συγκεκριμένο τρόπο δεν σημαίνει αυτόματα ότι προκαλούμε βλάβη στη μέση μας.

Για κάποιον που περνά πολλές ώρες καθιστός, πιθανότατα μεγαλύτερη σημασία έχει να αλλάζει συχνά θέση και να παραμένει δραστήριος, παρά να προσπαθεί να διατηρήσει μία υποτιθέμενη «τέλεια στάση» όλη την ημέρα.

Μπορώ να σκύβω και να σηκώνω βάρη αν έχω οσφυαλγία;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι.

Το σκύψιμο, η στροφή του κορμού και η άρση αντικειμένων αποτελούν φυσιολογικές κινήσεις της καθημερινότητας.

Όταν υπάρχει πόνος, μπορεί προσωρινά ορισμένες κινήσεις να είναι περισσότερο ευαίσθητες. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι επικίνδυνες ή ότι πρέπει να τις αποφεύγουμε για πάντα.

Μέσα από ένα κατάλληλα σχεδιασμένο πρόγραμμα αποκατάστασης μπορούμε να αυξήσουμε σταδιακά την ικανότητα του σώματος να διαχειρίζεται αυτές τις κινήσεις και τα αντίστοιχα φορτία.

Η μέση έχει την ικανότητα να προσαρμόζεται στην επιβάρυνση.

Τι κάνουμε όταν η οσφυαλγία επιμένει;

Όσο περισσότερο διαρκεί ο πόνος στη μέση, τόσο σημαντικότερο γίνεται να εξετάζουμε την κατάσταση συνολικά.

Στη χρόνια οσφυαλγία μπορεί να παίζουν ρόλο:

• Η φυσική κατάσταση
• Ο φόβος της κίνησης
• Οι προηγούμενες εμπειρίες πόνου
• Οι πεποιθήσεις γύρω από τη μέση
• Το άγχος
• Ο ύπνος
• Οι απαιτήσεις της εργασίας
• Η κοινωνική κατάσταση
• Η γενικότερη υγεία και ο τρόπος ζωής

Για αυτό η αντιμετώπιση της χρόνιας οσφυαλγίας δεν πρέπει να επικεντρώνεται αποκλειστικά στο σημείο που πονάει.

Χρειάζεται μία ευρύτερη προσέγγιση που θα βοηθήσει τον άνθρωπο να βελτιώσει τη φυσική του ικανότητα, τη λειτουργικότητα και τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τον πόνο.

Πόσο διαρκεί η οσφυαλγία;

Η διάρκεια της οσφυαλγίας διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Πολλά επεισόδια πόνου στη μέση παρουσιάζουν σημαντική βελτίωση μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα.

Σε άλλους ανθρώπους τα συμπτώματα μπορεί να επιμένουν περισσότερο ή να εμφανίζονται κατά περιόδους.

Η επανεμφάνιση του πόνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η σπονδυλική στήλη έχει υποστεί νέα βλάβη.

Για αυτό ο στόχος της αποκατάστασης δεν είναι μόνο:

«Να μην πονέσω ποτέ ξανά».

Είναι να μπορώ να διαχειρίζομαι αποτελεσματικά τα συμπτώματά μου, να παραμένω ενεργός και να συνεχίζω τις δραστηριότητες που είναι σημαντικές για εμένα.

Συμπέρασμα: Πώς αντιμετωπίζεται τελικά η οσφυαλγία;

Η σύγχρονη αντιμετώπιση της οσφυαλγίας έχει αλλάξει σημαντικά.

Ο πόνος στη μέση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η σπονδυλική στήλη έχει «χαλάσει», ότι κάτι έχει «βγει από τη θέση του» ή ότι πρέπει να αποφεύγουμε την κίνηση.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ένα σύγχρονο πρόγραμμα αντιμετώπισης περιλαμβάνει:

• Αναλυτική κλινική αξιολόγηση
• Ενημέρωση και εκπαίδευση
• Διατήρηση της φυσικής δραστηριότητας
• Εξατομικευμένη θεραπευτική άσκηση
• Σταδιακή έκθεση σε κίνηση και φορτίο
• Διαχείριση του φόβου απέναντι στην κίνηση
• Βελτίωση της λειτουργικής ικανότητας
• Συμπληρωματικές θεραπευτικές παρεμβάσεις όπου χρειάζονται

Στην OSTICO, η αντιμετώπιση της οσφυαλγίας ξεκινά από την κατανόηση του ανθρώπου και όχι μόνο από το σημείο στο οποίο εμφανίζεται ο πόνος.

Στόχος μας δεν είναι απλώς να μειώσουμε προσωρινά τα συμπτώματα, αλλά να βοηθήσουμε τον ασθενή να κατανοήσει το πρόβλημά του, να αποκτήσει ξανά εμπιστοσύνη στο σώμα του και να επιστρέψει σταδιακά στις δραστηριότητες που είναι σημαντικές για εκείνον.

Πονάει η μέση σας;

Εάν αντιμετωπίζετε οσφυαλγία ή επίμονο πόνο στη μέση, μία ολοκληρωμένη φυσικοθεραπευτική αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση των παραγόντων που επηρεάζουν τα συμπτώματά σας και στον σχεδιασμό ενός εξατομικευμένου προγράμματος αποκατάστασης.

Επικοινωνήστε με την OSTICO για να προγραμματίσετε την αξιολόγησή σας.

Πηγές

1. Hartvigsen J, et al. What low back pain is and why we need to pay attention. The Lancet. 2018;391:2356–2367.
2. Foster NE, et al. Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. The Lancet. 2018;391:2368–2383.
3. George SZ, et al. Interventions for the Management of Acute and Chronic Low Back Pain: Revision 2021. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy. 2021;51(11):CPG1–CPG60.
4. Hayden JA, et al. Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021;9:CD009790.
5. World Health Organization. WHO guideline for non-surgical management of chronic primary low back pain in adults in primary and community care settings. 2023.
6. Kent P, et al. Cognitive functional therapy with or without movement sensor biofeedback versus usual care for chronic, disabling low back pain (RESTORE). The Lancet. 2023;401:1866–1877.